Na cukrzycę choruje w Polsce 3 miliony osób, a kolejnych 5 milionów jest zagrożonych rozwojem choroby w najbliższych latach. Jest to związane nie tylko z nieodpowiednią dietą czy predyspozycjami genetycznymi, ale również trybem życia. Coraz więcej osób podkreśla, że żyje w chronicznym stresie - w jaki sposób zwiększa on ryzyko zachorowania?
Czym jest cukrzyca?
Cukrzyca to choroba metaboliczna, związana z zaburzeniem wydzielania insuliny przez trzustkę. Jest to hormon, który odpowiada za metabolizm, czyli przetwarzanie cukrów - gdy insuliny jest za mało, we krwi wzrasta poziom glukozy.
Organizm reaguje na tę dysfunkcję w różny sposób, zależny od tego, czy mamy do czynienia z cukrzycą typu 1 czy typu 2. Obie choroby powodowane są też innymi czynnikami.
Cukrzyca typu 1 to choroba o podłożu autoimmunologicznym i występuje u osób, które mają ku temu predyspozycje genetyczne. Rozwija się stopniowo i pierwsze objawy daje u pacjentów między 10. a 14. rokiem życia. Dieta, infekcje czy wspomniany stres wpływają na zaostrzanie choroby, jednak nie są przyczyną jej powstania.
Z kolei w cukrzycy typu 2 największą rolę odgrywają czynniki środowiskowe i styl życia. Sprzyjają jej nadwaga i otyłość, wiele chorób przewlekłych (PCOS, nadczynność tarczycy) niewielka aktywność fizyczna, nadciśnienie oraz dieta.
Dlaczego cukrzyca jest groźna?
Nieleczona cukrzyca stopniowo prowadzi do degradacji naczyń krwionośnych i nerwów. To z kolei prowadzi do dalszych, nieodwracalnych powikłań, takich jak poważne choroby serca i nerek, problemy ze wzrokiem czy stany nagłe (w tym omdlenia, śpiączka cukrzycowa, kwasica ketonowa).
Jaki jest związek między stresem a cukrzycą?
Profesor Karl-Heinz Ladwig przez kilkanaście lat prowadził badania na grupie 5 tysięcy pacjentów aktywnych zawodowo. Zgodnie z jego badaniami, 45 procent pacjentów, którzy deklarowali wysoki poziom stresu i obłożenia obowiązkami zawodowymi, zachorowało na cukrzycę typu 2.
Powodem takiej sytuacji jest wpływ dwóch hormonów wydzielanych w trakcie reakcji stresowych - kortyzolu i adrenaliny - na funkcjonowanie trzustki. Oba hormony hamują jej pracę, przez co ilość insuliny w krwioobiegu się zmniejsza.
Ma to uzasadnienie ewolucyjne: stres powinien być krótkotrwałą reakcją na bodziec, pozwalającą na podjęcie walki lub ucieczki. Cukier jest najłatwiej dostępnym „paliwem” dla organizmu - dlatego w sytuacji ekstremalnej jego metabolizm zostaje zawieszony. Dzięki temu mózg i mięśnie mogą intensywnie korzystać z zapasów energetycznych.
Problem zaczyna się w sytuacji, gdy stres nie jest krótkotrwały, ale przewlekły. Tymczasem współczesny tryb życia, praca, liczne obowiązki i życie w ciągłym pośpiechu są interpretowane przez nasz mózg jako stały powód do bycia w trybie gotowości. Stąd prosta droga do wykształcenia insulinoodporności.
Pierwsze objawy cukrzycy
Każda osoba, u której do tej pory nie stwierdzono problemów z metabolizmem cukru, powinna raz na rok sprawdzić poziom glukozy na czczo. Badanie jest wykonywane z krwi i może być przeprowadzone razem z morfologią i oznaczeniem podstawowych wskaźników.
Wskazaniem do wykonania badania jak najszybciej jest wzmożone pragnienie utrzymujące się od dłuższego czasu niezależnie od aktywności i ilości wypitych płynów, częste oddawanie moczu, utrata wagi, mrowienie i drętwienie kończyn, ciągłe zmęczenie, przesuszenie skóry i napady głodu.
Bibliografia:
Cukrzyca w liczbach, za: https://pacjent.gov.pl/cukrzyca-w-liczbach, dostęp: 16.09.2026
Generalized anxiety disorder symptoms and type 2 diabetes onset: Findings from the Prospective Cooperative Health Research in the Region of Augsburg F4 and FF4 studies, Karl-Heinz Ladwig, za; Pubmed https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/33865610/, dostęp 15.09.2026.
ostatnia zmiana: 22.09.2026 15:12:37
