Mikrobiom – co to jest i jak wpływa na zdrowie?

Mikrobiom, mikrobiota, mikroflora - czy to to samo?

Obecnie określenia „mikrobiom” i „mikrobiota” stopniowo zastępują w nauce słowo „mikroflora”. Uważa się, że słowo mikroflora nawiązuje do świata roślin („flora”) i przez to nieprawidłowo odnosi się do drobnoustrojów zasiedlających organizm, które przecież nie należą do tej grupy organizmów.

Za poprawne pojęcie uważa się więc „mikrobiom” i „mikrobiota”, ale uwaga - te słowa nie mają takiego samego znaczenia.

Mikrobiota to wszystkie mikroorganizmy, które żyją w organizmie lub na jego powierzchni: bakterie, wirusy, grzyby i pozostałe drobnoustroje. Mikrobiom to natomiast zbiór ich genów i produktów metabolizmu.

Mikrobiom – dlaczego jest taki ważny?

Ilość mikroorganizmów, która zasiedla ludzki organizm znacznie przekracza ilość komórek z których jesteśmy zbudowani. Przyjmuje się, że na każdą komórkę przypada ok. 1,3 komórek bakterii. Wirusów może być jeszcze więcej, a do tego dochodzą też liczne grzyby, pasożyty i inne drobnoustroje, bytujące na skórze i błonach śluzowych.

Mikrobiom i mikrobiota są uniwersalne dla danej osoby. Nie ma dwóch organizmów, które byłyby zasiedlone przez taką samą mikrobiotę. Wiele jeszcze nie wiemy na temat tego, jak dokładnie mikrobiom wpływa na stan zdrowia, które jego elementy odpowiadają za rozwój lub zaostrzenie wielu chorób, ani jak zmienia się mikrobiota wraz z upływem lat.

Pewne jest jednak, że zmiany w mikrobiomie mają wpływ na pracę układu odpornościowego, nerwowego i hormonalnego, a także oddziałują na pojawienie się różnorodnych chorób.

Co wpływa na mikrobiom i mikrobiotę?

Mikrobiom człowieka zaczyna kształtować się jeszcze w łonie matki, gdy dziecko jest kolonizowane przez jej mikrobiotę m.in. za pośrednictwem krwi. Pożyteczne mikroorganizmy znajdują się też w łożysku, płynie owodniowym i elementach wchodzących w skład dróg rodnych.

 

Dziecko rodzone siłami natury, w trakcie porodu ma kontakt z mikrobiotą matki, która przedostaje się wówczas do jamy nosowo-gardłowej, jelit, a także na skórę noworodka. Maluchy rodzone przez cesarskie cięcie pozbawione są tej możliwości. Kolonizowane są więc przez drobnoustroje, charakterystyczne dla warunków szpitalnych.

 

Różnice w składzie mikrobioty między dziećmi, które urodziły się siłami natury, a tymi które urodziły się przez cesarskie cięcie zacierają się między 1. a 2. rokiem życia. Jednak można przyspieszyć ten proces poprzez kontakt skóra do skóry tuż po porodzie oraz karmienie piersią.

Dieta od pierwszych dni życia

U dzieci karmionych mlekiem matki obserwuje się korzystniejszą miokrobiotę, zarówno pod względem ilościowym jak i jakościowym. Maluchy karmione mlekiem modyfikowanym posiadają znacząco mniej bakterii Lactobacillus i Bifidobacterium.

 

Szczepy tych bakterii wspomagają rozwój niedojrzałego jeszcze układu odpornościowego. A co wpływa na zawartość probiotycznych bakterii w mleku?Między innymi BMI matki, przyjmowanie przez nią antybiotyków w okresie okołoporodowym, a także wspomniany już rodzaj porodu.

 

Uważa się że zmiany hormonalne, które zachodzą podczas porodu odgrywają ważną rolę w tworzeniu mikrobioty mleka kobiecego. Kobiety rodzące przez cesarskie cięcie po rozpoczęciu akcji porodowej mają zbliżoną mikrobiotę mleka do kobiet rodzących siłami natury, a jednocześnie inną w stosunku do kobiet, które poddane zostały wcześniej zaplanowanej operacji.

Odżywianie i aktywność na późniejszych etapach życia

Drobnoustroje zasiedlające przewód pokarmowy biorą udział w trawieniu. Mają też znaczenie dla wzrostu poziomu cukru we krwi po spożyciu danego pokarmu. Zaleca się spożywać możliwie różnorodne produkty, ze szczególnym uwzględnieniem warzyw, produktów pełnoziarnistych i białkowych, ponieważ wszystkie pozytywnie wpływają na pożądane dla zachowania zdrowia szczepy bakterii.

 

Na mikrobiom naszego ciała ma również wpływ styl życia i aktywność, jaką podejmujemy. Częsty kontakt z różnymi ludźmi i przebywanie w różnym otoczeniu wpływa na większą różnorodność mikroorganizmów. Korzystnie na rozwój mikrobiomu oddziałuje też kontakt ze zwierzętami. Negatywny wpływ zauważono natomiast w przypadku długotrwałego stresu i niedoboru snu.

Antybiotyki - wielkie zagrożenie dla mikrobiomu

Przyjmowanie antybiotyków wpływa nie tylko na bakterie będące przyczyną choroby, ale również na te pożyteczne, wchodzące w skład mikrobioty jelit. Największe znaczenie ma stosowanie antybiotyków w pierwszych latach życia. Dlatego powinny być stosowane rozważnie i tylko wtedy, gdy to naprawdę konieczne.

W trakcie kuracji antybiotycznych konieczne jest stosowanie preparatów osłonowych, które zawierają dobroczynne szczepy bakterii. Kolonizują one jelita i równoważą straty w mikrobiomie, do jakich dochodzi na skutek działania leku.

 

Bibliografia:

1. Mohajeri M.H., Brummer R.J.M., et al., The role of the microbiome for human health: from basic science to clinical applications, Eur J Nutr, 2018, 57 (Suppl 1), 1-14

2. Malinowska M., Tokarz-Deptuła B., Deptuła W., Mikrobiom człowieka, Post Mikrobiol, 2017, 56, 1, 33-42

3. Binek M., Mikrobiom człowieka – zdrowie i choroba, Post Mikrobiol, 2015, 51, 1, 27-36

4. Kotlińska A., Huras H., Źródła i rola mleka kobiecego. Przegląd literatury przedmiotu, Zdrowie Publiczne i Zarządzanie, 2017, 15 (2), 178-180